Sanal Makine Yedekleme: 3-2-1-1-0 Kuralı

Sanal makinelerinizin yedeği alınıyor. İşler yeşil, panel sakin. Ama asıl soru yerinde duruyor: felaket günü bu yedekten gerçekten dönebilir miyiz?

Bu yazı soruya 3-2-1-1-0 kuralı üzerinden bakıyor. Kuralın son basamağı olan “0”, geri yükleme testinin kendisi. Testin nasıl planlanacağını Yedek almak yetmez yazımızda anlattık. Kendinize soracağınız soruları da Yedeğin geri dönebilmesi için 5 soru yazımızda sıraladık. Burada yalnız sanal makineye özgü kısma odaklanıyoruz.

1. 3-2-1-1-0 ne demek?

Sektörde yaygın kullanılan bir yedekleme kuralıdır. Beş rakamın her biri bir şey ister:

3 kopya: canlı veri ve iki ayrı yedek.
2 farklı ortam: örneğin disk ve bulut nesne depolama, ya da disk ve başka bir fiziksel ortam. Aynı türden iki depo tek arızada birlikte gidebilir.
1 tesis dışı kopya: binanızdan ya da veri merkezinizden ayrı bir konumda.
1 çevrimdışı ya da silinemez kopya: kimse değiştiremesin, silemesin.
0 doğrulama hatası: yedeğin okunduğunu ve geri yüklenebildiğini kanıtlayın.

Kuralı makine bazında uygulayın. Kritik bir makineyle test makinesinin kopya sayısı aynı olmak zorunda değil. Önceliği iş etkisi belirler.

İlk üç basamak, ABD CISA’nın yedekleme rehberinde anlattığı 3-2-1 kuralıdır. Son iki basamak (“1 silinemez ya da çevrimdışı kopya” ve “0 doğrulama hatası”) CISA’nın değil, sektörde yaygınlaşan bir uzantıdır; saldırganların yedeği de hedef aldığı döneme cevap olarak eklendi.

2. Sanal makinede fark ne?

Fiziksel sunucuda dosya ve klasör düşünürsünüz. Sanal makinede ise karşınızda disk görüntüleri ve yapılandırmadan oluşan bütün bir makine var. Bu üç şeyi değiştirir.

Tam VM yedeği. Makine bütün olarak yedeklenir. Geri dönerken de tek tek dosya aramazsınız, makineyi yeniden ayağa kaldırırsınız.

Değişen blok. Her gece tam yedek almak ağı ve depoyu şişirir. Artımlı yedek yalnız değişen blokları taşır. Hipervizörler bunun için kendi değişiklik izleme yöntemlerini sunar: VMware’de CBT, Hyper-V’de RCT; TakeBackup ikisinde de artımlı yedeği bu yöntemle alır. Tekilleştirme ve sıkıştırma da depo alanını azaltır. Üç kopya tuttuğunuzda bu fark hissedilir.

Hipervizör çeşitliliği. Bir kurumda birden fazla hipervizör bir arada olabilir. Her biri için ayrı araç kullanırsanız kural da parçalara bölünür. Kapsam boşlukları genelde burada açılır. Yedekleme yazılımınızın hangi platformları desteklediğini ve her platformda geri yükleme kapsamının ne olduğunu (dosya, disk, tam makine) baştan netleştirin. Geliştirdiğimiz yedekleme yazılımı TakeBackup, VMware ve Hyper-V sanal makinelerini yedekler ve yedekten yeni VM olarak geri yükler.

3. “1”: silinemez kopya neden anlamlı?

Fidye yazılımı yalnız canlı veriye saldırmaz. Yedeği de arar. Saldırgan bir yönetici hesabını ele geçirirse, o hesabın silebildiği her yedek risk altındadır.

Silinemez (immutable) kopya burada devreye girer. Belirlediğiniz saklama süresi dolmadan değiştirilemez ve silinemez. Yaygın yöntemler: nesne depolamada kilit (Object Lock), sertleştirilmiş bir depo sunucusu ve WORM saklama süresi. TakeBackup üçünü de sunar: WORM saklama süresi, ajanla kurulan Linux sertleştirilmiş depo (hardened repository) ve S3 Object Lock.

Hiçbir yöntem tek başına yeterli değildir. Silinemez kopyayı şifreleme ve sınırlı erişimle birlikte düşünün. TakeBackup’ta AES-256-GCM şifreleme her zaman açıktır ve kapatılamaz.

Silinemez kopya depoda yer tutar. Saklama süresi boyunca silemeyeceğiniz için kapasiteyi önceden planlayın. TakeBackup depo doluluk eşiğinde uyarı verir ve son 30 günün ortalamasıyla deponun dolmasına kaç gün kaldığını hesaplar.

Hedef çeşitliliği “2 ortam, 1 tesis dışı” basamaklarını kurmanıza yardım eder: yerel disk, SMB paylaşımı, bulut nesne depolama ve sertleştirilmiş depo. İkinci lokasyondaki sunucu yalnız kopya işinin hedefidir: birincil yedek yerelde alınır, kopyası uzak sunucuya gönderilir.

4. “0”: geri yükleme testi nasıl otomatikleşir?

Elle yapılan geri yükleme testi değerlidir. Ama makine sayısı arttıkça sık yapmak zorlaşır. Otomatik doğrulama bu yükü alır.

Yalıtılmış açılış testi bunun temelidir: yedekten makine ağa bağlı olmadan açılır ve çalıştığı doğrulanır. TakeBackup bu testi VMware sanal makineleri için yapar: yedekten ağsız açılış, canlılık (heartbeat) kontrolü ve sonuç bildirimi. Üstüne haftalık otomatik bütünlük taraması çalışır. Bildirim sayesinde sorunu kriz anında değil, sakin bir günde öğrenirsiniz.

Böylece “0 hata” basamağı bir iyi niyet beyanı olmaktan çıkar, düzenli bir kayda dönüşür.

Bir sınır var: açılış testi, makinenin başladığını gösterir. Veritabanının tutarlı olduğunu ya da kullanıcıların işini yapabildiğini göstermez. Bu kontrolü iş birimiyle birlikte, arada bir elle yapmak gerekir.

Test sonuçlarını iki hedefle karşılaştırın. Birincisi RPO: en fazla ne kadar veri kaybını kabul edebilirsiniz? İkincisi RTO: sistem en geç ne kadar sürede geri dönmeli? Bu iki değeri teknik ekip tek başına belirlemez. İş birimleriyle konuşup yazıya dökmek gerekir.

5. Sık yapılan hatalar

Üç kopya var, ama hepsi aynı depolama sistemine ya da aynı yönetici hesabına bağlı.
Tesis dışı kopya alınıyor, ama oradan hiç geri dönülmemiş. Dönüş süresi bilinmiyor.
Silinemez kopya açılmış, ama saklama süresi ve kapasite hesaplanmamış. Depo dolunca yeni yedek yazılamıyor.
Yeni sanal makine eklenmiş, yedek işine girmemiş.
Düzen bir hipervizör için kurulmuş, diğerleri unutulmuş.
Doğrulama bildirimleri kimsenin okumadığı bir kutuya gidiyor.

Hazırlık adımları

Sanal makine envanterini çıkarın: hangi makine hangi hipervizörde, iş açısından ne kadar kritik.
Her makine için mevcut durumu 3-2-1-1-0 satırlarına işleyin. Boş kalan basamakları görün.
RPO ve RTO hedeflerini iş birimleriyle konuşarak yazın.
Tesis dışı ve silinemez kopyayı tanımlayın. Erişim hesabını üretim yönetici hesaplarından ayırın.
Otomatik doğrulamayı açın ve bildirimlerin kime gideceğini belirleyin.
Tam geri yüklemeyi ayrı bir alanda bir kez deneyin. Yazılımınızın hangi platformda tam VM geri yüklemeyi desteklediğini önceden öğrenin.
Altyapı değiştikçe tabloyu güncelleyin. Depo doluluğunu ve büyümeyi izleyin.

Sık sorulan sorular

3-2-1 yeterli değil mi? 3-2-1, ortam ve konum çeşitliliğini sağlar. Yedeği de hedef alan saldırılar için çevrimdışı ya da silinemez kopya ve doğrulama eklemek gerekir.

Silinemez yedek her şeye karşı korur mu? Hayır. Saklama süresi boyunca silinmesini engeller. Erişim denetimi, şifreleme ve izlemeyle birlikte değer kazanır.

Otomatik doğrulama elle testin yerini tutar mı? Tamamlar, yerini tutmaz. İzole klon açılışı gösterir. Uygulamanın iş açısından doğru çalıştığını ve ekibin süreci bildiğini elle prova etmek gerekir.

Her hipervizörde tam VM geri yükleme yapabilir miyiz? Platforma ve yazılıma göre değişir. TakeBackup, VMware ve Hyper-V sanal makinelerini yedekten yeni VM olarak geri yükler. Başka bir platform kullanıyorsanız kapsamı ön değerlendirmede açıkça konuşuruz.

7 Tepe Bilişim bu konuda ne yapıyor?

Yedek işlerinizi yönetir ve izleriz. Tesis dışı kopyayı tanımlarız. Geri yükleme testini isteğe bağlı olarak kapsama ekleriz; sıklığını ve raporunu teklifte yazarız. Bulut yedekleme ek hizmet olarak eklenir. Geliştirdiğimiz yedekleme yazılımı TakeBackup hakkında da bilgi verebiliriz.

Hizmetimizin kapsamını Yedekleme ve Felaket Kurtarma sayfasında bulabilirsiniz.